Çanakkale Savaşlarında Sultanhisar Torpidobotu, Muâvenet-i Milliye Muhribi: Mürettebatı Ve Faaliyetleri ( Ayhan Yüksel )

   







İtilâf devletleri tarafından düzenlenen Çanakkale deniz harekâtı, Birinci Dünya Savaşı’nın en önemli askerî faaliyetlerinden birini teşkil etmektedir. Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın yanında savaşa katılmasıyla zor durumda kalan İngiltere ve Fransa, Rusya ile doğrudan temasa geçip savaş güçlerini artırmak, Osmanlı Devleti’nin Süveyş kanalı ve Hint yolu üzerindeki baskısını kaldırmak, Orta Avrupa’ya sızan Alman-Avusturya ordularını arkadan çevirmek için bu harekâtı gerekli görmüşlerdi. Boğazlara karşı girişilecek bir deniz harekâtı ile İstanbul’un ele geçirilişi Osmanlılar’ın savaş dışı bırakılması fikri bilhassa dönemin Denizcilik bakanı Winston Churchill tarafından savunulmuştui.


Balkan Savaşı yenilgisinden sonra Ege, Kızıldeniz ve Akdeniz’de başarılı manevralarda bulunan Hamidiye kruvazörü, Birinci Dünya Savaşı’na girişin müsebbibi olarak gösterilen Yavuz zırhlısı, 18 Mart 1915 günü devrin en güçlü donanmasına Çanakkale Boğazı’ndan geçiş izni vermeyen Nusret mayın gemisi, Millî Mücadele yıllarında Karadeniz limanlarından cephane ikmali sağlayan Alemdar tahliye gemisi gibi Sultanhisar torpidobotuii ve Muâvenet-i Milliye muhribiniiii de üstlendiği başarılı görevleri dolayısıyla ele almak ve oynadıkları rolleri belirtmek bu yazının konusunu oluşturmaktadır. Zira, bu iki küçük ama muharebelerde çok mühim roller üstlenmiş gemiler, diğerlerinin gölgesi altında kalmış, bunlar üzerinde pek durulmamıştıriv.


Savaş yıllarında Marmara’ya İtilâf devletlerinin denizaltıları girdiğinden İstanbul’dan Çanakkale’ye deniz yoluyla asker ve cephane gönderilmesi hayli güçleşmişti. Cepheye kara yoluyla taşımacılık hemen hemen imkânsız gibiydi. Yapılabilenler ise hem yetersiz, hem de geç ulaşıyordu. Bu sebeple Boğaz Komutanlığı İstanbul-Gelibolu arasında ulaşımı tehlikeye düşüren denizaltılarla savaşmak için Donanma Komutanlığı’ndan yardım istedi. Donanma Komutanlığı bunun üzerine Peyk-i Şevket kruvazörü ile Gayret-i Vataniyye muhribini ve beş küçük torpidobotu Boğaz Komutanlığı emrine gönderdiv.


Boğazı denizaltı ile ilk geçme girişiminde Saphire isimli Fransız denizaltı komutanı Yarbay Fournier bulundu. Saphire, Köse Burnu kalesinin açığında su üstüne çıktığında Nusret mayın gemisi ile İsa Reis gambotu tarafından vuruldu. Kendini denize atabilen 14 erin dışında kimse kurtulamadı. Bu olaydan iki ay sonra İngilizler’in ilk boğazı geçme girişimi 17 Mart 1915 günü Kıdemli Yüzbaşı T. Brody komutasındaki E-15 denizaltısı ile yapıldı. Bu denizaltı boğazı geçmek için daldı, uzun süre dipte gittikten sonra Dardanos tabyalarının önünde su üstüne çıkmak zorunda kaldı. Sahilden açılan topçu ateşi sonucu, kulesi parçalandı ve sahile yanaşıp karaya oturdu.


Mondros’ta bekleyen denizaltıların kumandanları boğazı geçip Marmara’ya girmek ve Çanakkale’ye asker ve cephane taşıyan gemileri batırmak için izin istiyorlardı. Bu izin, Binbaşı Stocker komutasındaki AE-2 isimli İngiliz denizaltısına verildi. İşte bu safhada Sultanhisar torpidobotu ön plana çıktı ve Çanakkale Savaşları tarihinde küçük gibi görünen çok önemli bir faaliyeti icra etti.


Sultanhisar süvarisi Kıdemli Yüzbaşı Ali Rıza Bey’invi anlattığına göre, 25 Nisan 1915 günü Yüzbaşı Stoker’in komutasındaki AE-2 denizaltısının Boğaz girişine doğru ilerlediği görüldü. Aynı gün Çanakkale ile Maydos arasında dolaşan Turgut Reis zırhlısına saldırıp bir torpil atan denizaltı, bütün gün sıkı bir şekilde aranmasına rağmen bulunamamıştı. Ancak, Ali Rıza Kaptan denizaltıyı bulmaya kararlıydı.


İki gün sonra, 27 Nisan 1915 günü öğle vakti AE-2, içi asker dolu Şirket-i Hayriyye’nin 38 numaralı Şükran vapurunu Marmara’nın ortasında tespit etti. Vapur, Sultanhisar torpidobotunun himayesindeydi. AE-2 denizaltısının periskopunu sürer sürmez attığı torpido gözcüler tarafından fark edildi ve torpido vapurun manevrası ile savuşturuldu.


29 Nisan sabahı, Sultanhisar Marmara Adasına doğru gittiğinde vardabandıranın sesi “iskele baş omuzluğunda bir periskopun bulunduğunu” haber veriyordu. AE-2, 2000 metre mesafede periskop sürdü. Sultanhisar derhal periskopa ateş açtı. Periskopun ikinci sürülüşünde AE-2 torpidosunu atmıştı. Sultanhisar güzel bir manevra ile tehlikeyi atlattı. Sultanhisar’dan yapılan atışlarla da AE-2 isabet almıştı ve su altında kalamıyordu. Denizaltının kulesi saat 9.45’te tekrar su yüzüne çıktı. Denizaltı, çareyi Çanakkale yönüne kaçmakta buldu. Yeniden heyecanlı bir takip başlamıştı. Biraz sonra torpidonun 500 metre uzağında denizaltının kulesi tekrar su üstünde gözüktü. Sultanhisar’ın torpidoları müsademeler sırasında yok kolmuş, topları da etkisiz kalmaktaydı. Bu sebeple, Sultanhisar süvarisi Ali Rıza Bey’in aklına denizaltıya bütün hızıyla çarpmak fikri geldi. 800 küsur tonluk teknenin yanında boğaz sandalı gibi kalan Sultanhisar torpidobotu denizaltında bir yara açabilecek miydi? Saat 10.50’de Sultanhisar, tam yolla denizaltının üzerine doğru yol almaya başladı. Aradaki mesafe 25 metreye kadar inmiş, çarpışmaya ramak kalmıştı. Derken, Sultanhisar’ın başı denizaltının sancak tarafındaki yatay dümenin ucuna bindirdi. Artık denizaltının su yüzüne çıkma ümidi yoktu ve denizaltı yavaş yavaş Marmara’nın mavi sularına gömülmeye başladı. Neticede Sultanhisar torpidobotu kendisinden 10 misli büyük bir denizaltısını büyük bir cesaret ve manevra ile batırmayı başarmıştıvii.


AE-2 denizaltısı, tarihte ilk defa Çanakkale Boğazı’nı geçerek Marmara’ya giren ve Türk donanması tarafından batırılan ilk denizaltı olduviii.


Muâvenet-i Milliyye muhribinin faaliyetine gelince; gündüz fasılasız savaşlar ile yorgun düşen askerler, geceleyin sahile kolaylıkla ve istediği ölçüde sokulan Goliath zırhlısının yan ateşleriyle hırpalanıyor, ağır kayıplara uğruyordu. Hatta, Osmanlı askerleri hiç susmayan bu gemiye “Kocakarı” adını takmıştı.


Çanakkale Müstahkem Mevkii kumandanı Cevad Paşa, Bahriye Erkân-ı Harbiye Reisi olan Rauf Bey’den “ne bahasına olursa olsun, Goliathix zırhlısının tasfiye edilmesini istedi”. Bu vazife de Muâvenet-i Milliye muhribine verildix. Goliath, İngilizler’in anavatan filosundan getirdikleri, 18 Mart 1915 deniz savaşından beri tanınan, en kudretli ve modern zırhlılardan biri idi.


Komutanlığının emrini alan gemi komutanı Ahmed Bey ve irtibat subayı Alman Yüzbaşı Firle Bey, müstahkem mevki komutanını ziyaret ettiler, oradan Kilitbahir’e geçerek düşman gemisinin yerini ve harekâtını izlediler. Karadan Morto Limanı’na kadar gidip geldiler.


Muâvenet-i Milliyye muhribi torpido subayı Ali Haydar Bey’in anlattığına göre komutan ve efradının endişesi asla ölüm değildi. Torpidolarla emniyet altına alınmış bir zırhlıyı batıracak bir muhribin dönüşüne ihtimal verilmiyor, görevi yaparken batırılmaları halinde sağ ve salim olarak yüzerek karaya çıkabileceği düşünülüyordu. Bekâr olanlarda daha bir başka korku vardı! O da sağ kurtulduktan sonra çamaşır ve elbise nereden ve nasıl bulunacaktıxi”.


Elbise ve çamaşır bulma endişesi evli olanlarda da uyanmıştı. Geminin ikinci kaptanı çamaşır ve elbiselerini İstanbul’a gönderince diğer subay ve erler de bütün ağırlıklarını İstanbul’daki akrabalarına ve bildikleri adreslere gönderdiler.


Muâvenet-i Milliyye muhribi, 12/13 Mayıs gecesi Ayasofyalı Yüzbaşı Ahmed komutasında Çanakkale’den hareketle, mayınlı bölgeyi geçtikten sonra gece yarısı Seddülbahir cephesinde Morto koyu açıklarına ulaştı. Hedef, bu koyda sahilden 100 metre uzaklıkta demirlemiş Goliath zırhlısıydı. Zırhlıları koruyan destroyerler arasından görünmeden sızıp Goliath’a yaklaşan Muâvenet-i Milliyye, Goliath kule nöbetçisinin megafonla parolayı soran görevlisini, anlaşılmaz bazı İngilizce sözlerle oyalayarak, hedefine peş peşe üç torpil gönderdi. Goliath, gece yarısı saat 01.15’te kumandan köprüsü hizasından, ortasından ve gerisinden aldığı üç isabet neticesinde üç dakikada gemi komutanı başta olmak üzere 570 kişilik mürettebatıyla birlikte sulara gömülmüştür. Hızla oradan uzaklaşan ve sonra bacasını kapatarak Gelibolu kıyılarına sokulup ağır ağır yol alan Muâvenet-i Milliyye de ışıldaklarını yakarak onu arayan düşman destroyerlerinden kaçmayı başarmıştı. Böylece, bir bakıma tarih tekerrür etmiş, “Koca Goliath (Calût) ufak Davud’a bir kere daha mağlup olmuştu”. Goliath’ın battığını İngiltere Bahriye Nâzırı Avam Kamarası’ndan beyan ettixii.


Bu kazanılan başarıdan dolayı Bahriye Nâzırı Vekili Nuri Bey tarafından Sadâret’e gönderilen 31 Mayıs 1915 tarihli arzda söz konusu gemilerin mürettebatına çeşitli madalyalar verilmesi teklif edildixiii. Bu konudaki çıkan irâdede iki geminin mürettebatının listesi önemle durularak kendilerine madalyası verilmesi kararı çıkmıştır. Sunulan mürettebat listesine göre 157 kişiye altın ve gümüş muharebe, gümüş imtiyaz muharebe, altın liyâkat muharebe, gümüş liyâkat muharebe madalyaları verilmiştir (3 Haziran 1915)xiv. Bunlar içersinden 24’ü Muâvenet-i Milliyye, 7’si Sultanhisar zabiti, 4’ü Alman zabiti olmak üzere rütbeli asker olarak 35 kişi; erat olarak da Muâvenet-i Milliyye’den 74, Sultanhisar’dan 25 ve Alman erat 23 kişi yer alıyorduxv. Efrat listelerine bakıldığında dikkati çeken husus bunların çoğunun Marmara ve Karadeniz sahillerindeki şehir ve kasabalara mensup olduklarıdır. Bunlara nispetle Ege kıyıları ve Akdeniz kıyılarından çok az sayıda erat mevcuttur. Öte yandan bu gemilerde Alman subay ve eratın da bulunduğu söz konusu belgelerden anlaşılmaktadır. Bunların savaş sırasındaki rolleri hakkında bilgi bulunmamakla birlikte, gemilerde Alman subaylarının bulunmadığı veya bütünüyle Alman mürettebattan oluştuğu yolundaki iki görüşün bu kaynakların ışığında tam olarak doğru olmadığı söylenebilirxvi.


Çanakkale savaşlarında Osmanlı Donanmasının faaliyetleri Nusret mayın gemisinin dışında kara harekâtının gölgesi altında kalmıştır. Halbuki, donanma son derece isabetli bir şekilde direkt bir savaşa girme yerine arkada Marmara denizinde bir müdafaa hattı oluşturmuş gözükmektedir. Bu arada yukarıda belirtilen son derece önemli harekâtı da gerçekleştirmiştir. Bunda hiç şüphesiz Osmanlı denizcilerinin önemli payı vardır. Mürettebatın seçiminin, yetiştirilmesinin, sevk ve idaresinin de yine büyük payı olduğu anlaşılmaktadır. Subay ve erler teknik donanım olarak yetersiz bile olsa, bunların denizcilikteki yetenekleri sayesinde bu önemli başarı kazanılmış görünmektedir.




Mu‘âvenet-i Milliyye Muhrib-i Hümâyûnu Zâbitânı






































































































































Αtâ buyrulan madalyanın nev‘i: Altun ve gümüş imtiyâz muharebe madalyası


Salnâme numarası


192


Süvari




Korvet Kapudanı




Ayasofyalı Ahmed b. Safvet Efendi, Kapudan




Αtâ buyrulan madalyanın nev‘i: Gümüş imtiyâz muharebe madalyası


108


Kılavuz Kapudan


Kd. Yzb.


Yeniköylü Hâfız Nazmî b. İbrahim Efendi


667


Süvârî-i sânî


Yzb.


İzmirli Rızâ b. Kerîm Efendi


819


Torpidocu


Yzb.


Gelibolulu Ali Haydar b. Esad Efendi


961


Topçu ve Bölük zâbiti


Mülâzım-ı evvel


Yenişehirli Alâeddin b. Cemal Efendi


1163


Güverte


Mühendis


Kasımpaşalı Ahmed Kenân b. İbrahim Efendi


1353


Serçarkçı


Kd. Yzb.


Piyâleli Nazmî b. Mehmed Efendi


1531


İkinci çarkçı


Kd. Yzb.


Kasımpaşalı Zenci Ali b. Yahya Efendi


1765


Çarkçı


Yzb.


Tekfurdağlı [Tekirdağ] Hacı Hasan b. Ahmed Efendi


1643




Edremidli Mehmed b. Hüseyin Efendi


1715




Bursalı Mustafa b. Sâlih Efendi


1948




Tekfurdağlı İbrahim b. İsmail Efendi


2112




Seddülbahirli Abdullâh b. İzzet Efendi


2054



Mülâzım-ı evvel


Kasımpaşalı Ahmed Cemil b. Mehmed Emin Efendi


2539




Kal‘a-i Sultâniyyeli [Çanakkale] İsmail Hakkı b. Ahmed Efendi


2549




Kartallı Arif b. Mehmed Efendi


2161




Midillili Mehmed b. Veysel Efendi


2650




Küçük Mustafa Paşalı İbrahim Edhem b. İsmail Hakkı Efendi


2672




Giridli Mehmed b. Süleyman Efendi


2205




Eğinli [Kemaliye] Mehmed b. İbrahim Efendi


2529




Galatalı Mehmed Midhat b. Abdullah Efendi


2276




sitâneli [İstanbul] Mehmed Bahaeddîn b. Mehmed İzzet Efendi


2228




sitâneli Sa’îd İbrahim b. Hilmi Efendi


2787



Beşinci sınıf cerrah


Kasımpaşalı İsmail b. Sâlih Efendi




Sultanhisar Torpido[yı] Hümâyûn Zâbitânı

















































Αtâ buyrulan madalyanın nev‘i: Altun liyâkat muharebe madalyası


529


Süvâri


Kd. Yzb.


Beşiktaşlı Ali Rıza b. Mehmed Efendi


Αtâ buyrulan madalyanın nev‘i: Gümüş imtiyâz muharebe madalyası


969


Süvâri-i sânî


Mülâzım-ı evvel


Çeşmeli Mehmed Dâniş b. Rıza Efendi


1572


Ser çarkçı


Kd. Yzb.


Gelibolulu Ahmed Muhtar b. Galib Efendi


1868


İkinci çarkçı


Yzb.


Çengelköylü Hüseyin b. Ahmed Efendi


2544


Çarkçı


Mülâzım-ı evvel


Zağferanbolulu [Safranbolulu] Hakkı b. Osman Efendi


2304




Üsküdarlı Mahmud b. Hasan Efendi


2677




Kasımpaşalı Ahmed Necmî b. Ömer Efendi




Alman Zâbitân ve Efrâdı























Aded


Rütbesi


İsmi


Hidmeti


Taltîf olunacağı madalya


1




Korvet Kapudanı




Pfeifer Bey




Filotilla komodoru




Altun ve gümüş imtiyâz muharebe madalyası




Mu‘âvenet-i Milliyye’de



































































































































2




Kd. Yzb.




Firle Bey




Nısf filotilla komodoru


Altun ve gümüş imtiyâz muharebe madalyası


3


Yzb.


Zeppelin


Topçu zâbiti


Gümüş imtiyâz muharebe madalyası


4


Mülâzım


Andre




5


Torpido Bçvş.


Benoburg


Makine


Gümüş liyâkat muharebe madalyası


6



Matig




7



Beif




8


Porsun


Stamm




9



Poskul




10



Hase




11


Onbaşı


Schwatman


Vardabandıra



12



Zims


Torpidocu



13



Weinberg




14



Akerman




15



Krebs




16



Kreksa




17



Kiranki




18



Heiberg


Ateşçi



19



Firnis




20



Dornfell




21



Walter


Telsiz-telgrafçı





Sultanhisâr’da















































1


Onbaşı


Lampireihard


Torpidocu


Gümüş imtiyâz muharebe madalyası


2


Bçvş.


Kopfstadt



Gümüş liyâkat muharebe madalyası


3


Nefer


Henren


Makine



4


Onbaşı


Gude




5



Karlowins




6



Schmapring






Mu‘âvenet-i Milliye Muhrib-i Hümâyûnu Efrâd-ı Mürettebâtı



































































































































































































































































































































































































Αtâ olunacak madalya: Gümüş liyâkat muharebe madalyası


Tertîb numarası


İsmi


Rütbesi


Hidmeti


325/2474


Bandırmalı Mustafa oğlu Hakkı


Bşvş.


İşaretçi


İhtiyat/24


Trabzonlu Abdullah oğlu Halil İbrahim


Çvş.


Topçu


326/883


Gemlikli Osman oğlu Bahrî



Porsun


326/796


Yalovalı Receb oğlu İsmail



Serdümen


326/1853


Bayramiçli Ali oğlu Mü’min



Topçu


325/2645


Bodrumlu Ahmed oğlu İbrahim



Torpidocu


325/1870


Çarşanbalı Abdurrahman oğlu Ali




326/761


Karamürselli Hüsnî oğlu Celâleddin



Güverte


327/45


Giresunlu Hüseyin oğlu Mehmed



Telsiz-telgrafçı


326/1004


Yalovalı Ahmed oğlu Ali


Onbaşı


Topçu


326/2158


İpsalalı Mehmed oğlu Hüseyin




326/2165


İpsalalı İbrahim oğlu Tahsin




326/2254


İpsalalı Ahmed oğlu Mehmed




326/1863


Bayramiçli Ahmed oğlu Hüseyin



Güverte


326/4325


Ereğlili Ahmed oğlu Mustafa



Topçu


326/2005


İnebolulu Sâlih oğlu Ömer



Güverte


327/432


Karakuşlu [Akkuş] Bektaş oğlu Azmî



Torpidocu


328/358


Mudanyalı Mesud oğlu Abdullah



Yazıcı


328/882


Lâpsekili Abdullah oğlu Süleyman


Nefer


Porsun


328/394


Şileli Ahmed oğlu Abdullah


Onbaşı


Güverte


328/1362


İzmirli Ahmed oğlu Tevfîk



Telsiz-telgrafçı


326/1072


Akçaâbâdlı Süleyman oğlu Osman


Nefer


Torpidocu


326/453


Erdekli İsmail oğlu Süleyman



Güverte


328/2213


Samsunlu Necîb oğlu Satılmış



Topçu


327/2738


Gemlikli Ömer oğlu Süleyman



Torpidocu


328/2243


Çarşanbalı Mehmed oğlu Hüseyin




328/1441


Ordulu Ahmed oğlu Mehmed



Güverte


329/869


Dersaâdetli [İstanbul] Safa oğlu Murad



Torpidocu


329/51


İzmirli Hasan oğlu Mehmed Ali



Güverte


329/924


İzmirli Hüseyin oğlu Ali



İşaretçi


329/643


Cideli İsmail oğlu Ali



Topçu


329/291


Divrikli Mehmed oğlu Hüseyin




330/3065


Rizeli Arif oğlu Hüseyin



Güverte


325/1167


Urlalı İbrahim oğlu Mustafa


Bşvş.


Makine


327/801


Çatalcalı İsmail oğlu Muharrem


Çvş.



325/3948


Marmarisli Mehmed oğlu Ali


Onb.



325/3885


Bafralı Raşid oğlu Halîm




325/3887


Bafralı Canbolad oğlu İdris




326/1899


Edremidli Ahmed oğlu Ali




326/2646


Cideli Mustafa oğlu Abdurrahman




326/2154


İpsalalı Mehmed oğlu Ahmed




326/409


Bandırmalı Mehmed oğlu Adem




326/409


Şileli Halil oğlu Hüseyin




327/670


Marmarisli Mehmed oğlu Hüseyin




327/2497


Edremidli Mehmed oğlu İbrahim




328/595


Ayancıklı Hüseyin oğlu Yakub




327/612


Ayancıklı Hüseyin oğlu Rıza




329/364


Trabzonlu Mustafa oğlu Hâfız




325/2958


Ereğlili Mustafa oğlu Mustafa


Nefer



325/707


Fatsalı Şâkir oğlu Hüseyin




327/976


Ayancıklı Hasan oğlu Hüseyin




328/1805


Kal‘a-i Sultâniyyeli Receb oğlu Mehmed




328/836


Ordulu İbrahim oğlu İbrahim




328/2413


Beşiktaşlı Eyüb oğlu Saîd




328/1701


Ereğlili Mehmed oğlu Mustafa




328/1999


Nifli [İzmir Kemalpaşa] Mehmed oğlu Bekir




328/1359


Hopalı Ali oğlu Hasan




329/1712


Ereğlili Hakkı oğlu Mustafa




329/381


Ordulu Şâkir oğlu Hüseyin




329/432


Çanakkaleli Hasan oğlu Yahya




329/411


Mersinli Ali oğlu Halil




329/881


Göreleli Mustafa oğlu Mehmed




329/368


Ordulu Halil oğlu Mustafa




329/540


Rizeli Mahmud oğlu Hüseyinxvii




329/368


Ordulu Hasan oğlu Cemal




329/331


Sinoblu Ali oğlu Tevfik




İhtiyat/1166


Adanalı Mehmed oğlu Mustafa




330/3296


İzmirli Süleyman oğlu Ahmed



Güverte


330/3308


Düzceli Abdurrahman oğlu Ahmed




330/2937


Rizeli Mustafa oğlu Mehmed




330/3319


Rizeli Osman oğlu Hüseyin




326/2078


Menemenli Mahmud oğlu Halil


Onb.



322/969


Çanakkaleli İbrahim oğlu Muhiddin




328/27


Karamürselli İsa oğlu Hüsnü



Nefer




Sultanhisar Torpido[yı] Hümâyûnu Efrâd-ı Mürettebâtı














































































































































Αtâ olunacak madalyanın nev‘i: Gümüş liyâkat muharebe madalyası


Tertîb numarası


İsmi


Rütbesi


Hidmeti


325/3911


Yalovalı İbrahim oğlu Hamza


Onb.


Güverte


326/2840


Edremidli Ahmed oğlu Nûri



Yazıcı


328/944


Akçaâbâdlı Yusuf oğlu Ahmed Can



Güverte


326/1674


Karamürselli Sâlim oğlu Râsim


Nefer


Torpidocu


326/2631


Cideli Mustafa oğlu Hasan



Serdümen


327/3068


Kal‘a-i Sultaniyyeli Halil oğlu Hasib



Güverte


327/2658


Bartınlı İsmail oğlu Kâmil


Onb.



327/3421


Ordulu Tufan oğlu Mehmed


Nefer


Torpidocu


327/2225


Samsunlu Abdullah oğlu Mehmed



Güverte


328/1636


Edremidli Kadir oğlu Ömerxviii



Nişancı


328/106


İzmirli Musa oğlu Ali



Güverte


329/762


Sinoblu Mustafa oğlu Rıza



Torpidocu


329/624


Sinoblu Hamdullah oğlu Sâlim




İhtiyat/413


Giresunlu Ömer oğlu Dursun



Makine


326/2638


Cideli Osman oğlu Receb


Onb.



326/407


Bandırmalı Halil oğlu Şevki




327/97


Ordulu Osman oğlu Osman




328/1857


Şileli Osman oğlu Mustafa


Nefer



327/2052


Cideli Mehmed oğlu Eşref




328/1724


İzmirli Mehmed oğlu Ahmed


Onb.



329/231


Tirebolulu Azîz oğlu Hamid


Nefer



327/3286


Mersinli Mehmed oğlu Veli




328/1020


Sivrihisarlı Hasan oğlu İsmail




329/533


Cideli Bilal oğlu Bilal




330/1230


Dersaâdetli Faruk oğlu Kâmil























































Mu‘âvenet zâbıtânı


24




Sultanhisar zâbıtânı


7




Alman zâbıtânı


4






35


35


Mu‘âvenet-i Milliyye efrâdı


74




Sultanhisar efrâdı


25




Alman mürettebât


23






122


122


(Yalnız yüz elli yedidir)




157



























i Çanakkale Muharebeleri ve bibliyografya için bk. Zekeriya Kurşun, “Çanakkale Muharebeleri”, DİA, VIII, 206.



ii Sultanhisar, 97 tonluk küçük bir torpido istimbotuydu. İki torpidosu, ayrıca iki de 37’lik topu vardı.



iii Muâvenet-i Milliye, Meşrutiyetten sonra Osmanlı Donanma Cemiyeti tarafından Almanya’da yaptırılmış dört muhripten biridir. 1909’da denize indirildi. Mart 1910’da Osmanlı donanmasına satıldı. 17 Ağustos 1910’da Çanakkale’de teslim edilen gemi 626 tonluk, 72 metre uzunluğunda, saatte 35 mil hız yapan küçük bir tekneydi. Silahları 2 tane 7.5’luk, 2 tane 5.7’lik topla, 3 adet 45’lik torpido kovanından ibaretti. Muâvenet-i Milliye, Balkan Savaşı’nda ve Birinci Dünya Savaşı’nda da pek çok harekete katıldı. 1923’de hurdaya çıktı.



iv Hamidiye kruvazörü, Yavuz zırhlısı, Nusret mayın gemisi ve Alemdar tahliye gemisi destanlaşan gemiler olarak nitelendirilmiş ve bu bakışla yapılan bir çalışma yayımlanmıştır (Erol Mütercimler, Destanlaşan Gemiler, İstanbul 1987).



v Nejat Gülen, Dünden Bugüne Bahriyemiz, İstanbul 1988, s. 304.



vi “Sultanhisar Destanı”, (Anlatan: Sultanhisar Süvarisi Ali Rıza Kaptan), Yıllarboyu Tarih Dergisi, VIII/4 (Nisan 1982), s. 59-64; a.d., VIII/5 (Mayıs 1982), s. 59-64.



vii “Sultanhisar Destanı”, a.d., VIII/4 (Nisan 1982), s. 63-64; Gülen, a.g.e., s. 303-306.



viii Sultanhisar torpidobotuna dair yapılan yeni bir çalışma için bk. Nurcan Bal (hzl.), Marmara’da Denizaltı Avı: Sultanhisar ve Stoker’in Denizatlısı AE 2, İstanbul 2006.



ix Goliath, 1898’de denize indirilmiş, 15 yaşında, 13.500 tonluk bir İngiliz zırhlısıydı. 119 m. uzunluğundaydı. 18 mil hızı vardı. Mürettebatı 700 kişiydi. Goliath, 4 tane 30,5 cm, 12 tane 15,2 cm, 10 tane 7,6 cm, 2 küçük top ve 2 makineli tüfek ile donatılmıştı. Ayrıca, su altında konuşlandırılmış 45,7 cm çapında 4 torpido kovanı vardı.



x Gülen, a.g.e., 303-306.



xi Rekta Ragıb Önen, “Muâvenet-i Milliye Muhribinin Torpido Subayı Ali Haydar Bey’in Anıları: Goliath’ı Ben Batırdım”, Yıllarboyu Tarih Dergisi, VIII/4 (Nisan 1982), s. 5.



xii Osmanlı Belgelerinde Çanakkale Muharebeleri (yay. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Daire Başkanlığı), I, Ankara 2005, s. 102. İngiliz General Ian Hamilton’un günlüğüne Muavenet-i Milliyye muhribinin bu başarısı “Dün gece yoğun sis esnasında bir Türk torpidobotu Çanakkale Boğazı’ndan sızıp Goliath zırhlısını torpidoladı. Bu hususta henüz fazla bir bilgi almış değiliz. Düşman madalyayı hak etti” şeklinde yansıdı (Ersan Baş-Nurcan Bal [hzl.], Muavenet-i Milliye ve Goliath’ın Batırılışı, Ankara 2007, s. 88).



xiii BOA, İ. TAL, nr. 505/1333 Z-017, lef: 1.



xiv BOA, İ. TAL, nr. 505/1333 Z-017, lef: 2.



xv Bunların isimleri ekte verilmiştir.



xvi Mesela en son bk. Hasan Ersel, “Yavuz Geliyor Yavuz…”, Toplumsal Tarih, sayı: 76 (Nisan 2000), s. 39.



xvii Burada Rizeli olarak gösterilen Mahmûd oğlu Hüseyin’in Tirebolulu olduğu bilinmektedir. Bizzat kendisinden yıllar önce Muâvenet-i Milliye’nin bu başarısını dinledim. Mahmûd oğlu Hüseyin (Hüseyin Cevizoğlu) Tirebolu’da 1893’te doğmuş, 8 Temmuz 1973’te yine aynı yerde vefat etmiştir. Bk. Ayhan Yüksel, Tirebolu’dan Simalar: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Değerlerimiz, İstanbul 2005, s. 57-58.



xviii Edremidli Ömer’den gemi komutanı Ali Rıza Bey de hatıralarında bahsediyor. a.g.d., s. 64.


  


 

Bir cevap yazın