Birinci Dünya Savaşı nda Yozgat Lisesi (Dr. Nuri Güçtekin)

I. DÜNYA SAVAŞI’NDA YOZGAT MEKTEB-İ SULTANÎSİ

Ders Yılı

 

Yozgat Sultanîsi

Kısmı Evvel

Devre-i Ûlâ

Devre-i Saniye

10-11-12 Edebiyat

Devre-i

Saniye

10-11-12

Fünûn

Lise Kısmı Öğrenci Sayısı

Toplam Öğrenci Sayısı

1914-1915

Sınıflar

1-2-3-4-5

6-7-8-9

9

10

11

12

10

11

12

10-11-12

1-12

Tarih

1-2-3-4-5

6-7-8-9

9

10 sınıf

11 sınıf

12 sınıf

10-11-12

1-12

Eylül 1914

220

117

18

13

30

7

50

387[2]

Mayıs 1915

224

115

20

4

9

27

8

48

387[3]

1915-1916

Aralık 1916

222

77

3

2

1

3

302[4]

1916-1917

Mart 1917

217

78

3

2

2

297[5]

1917-1918

Eylül 1917

195

101

7

2

3

5

301[6]

1918-1919

Kasım 1918

168

88

11

1

2

1

4

260[7]

Mayıs 1919

162

77

9

1

2

1

4

243[8]

1311/1895 yılında, Yozgat Mekteb-i İdadîsi adıyla kurulmuştur. Bu süreçte, gündüzcü olarak erkek öğrenciye 5 yıllık idadî seviyesinde eğitim verilmiştir. Bu eğitimin 3 yılı orta ve 2 yılı lise seviyesindedir. 1908-1909 eğitim yılında okul yedi yıllık idadî statüsündedir.[9] 1912 yılında, Manastır Sultanîsi öğrenci ve öğretmenleriyle Yozgat’a nakil edilmiştir. 1329/1913 yılında, idadîlerinin sultanî mektebine dönüştürülmesi kararı neticesinde Yozgat Mekteb-i Sultanîsi adını almıştır. 1913-1914 ders yılında; 243’ü ibtidâî, 101’i 6-9 sınıflarında ve 74’ü 10-12 sınıflarda olmak üzere toplam öğrenci sayısı 418’dir. Okulun 8’i idare ve 15’i öğretmen olmak üzere eğitim kadrosu 23’tür.[10]

1915 yılının Ekim ayında; okulda olması gereken kadrolu öğretmen sayısı 23’tür. Bu ders yılında okulda eğitim veren öğretmen sayısı ise 11’dir.1312/1896 doğumlu 11. sınıf öğrencileri askere sevk olunduğundan 11. sınıf Edebiyat ve Fünûn Şubeleri teşkil olunamamıştır.[11] 1915-1916 eğitim yılında okulun idari kadrosu sayısı 8’dir. Okul Müdürü Mustafa Nuri Efendi’dir. İkinci müdür Emin Efendi’dir. Hesap memuru ve kâtibi Yusuf Efendi, depo ve ambar memuru Salih Zeki Bey’dir. Mektebin imamı İrfan Efendi’dir. Okulun muit sayısı 3’tür. Mehmet Ali Efendi askere alındığından görevini vekâleten Ahmet Efendi yapmaktadır. Diğer muit Hasan Efendi askere alınmıştır. Vekili yoktur. Diğer vekil muit Nevzat Efendi’dir.

Okul müdürü Mustafa Nuri Efendi vekâleten tarih ve coğrafya dersine girerken, Arabî öğretmeni Galib Efendi hikmet-kimya dersine vekâlet etmektedir. Okulun imamı İrfan Efendi ulûm-i dîniyye ve ikinci müdür Emin Bey riyâziye öğretmenliği yapmaktadır. Edebiyat ve felsefe öğretmeni Ata Efendi’dir. Fransızca öğretmeni David Efendi asker olduğundan, Fransızca dersi de Ata Efendi tarafından vekâleten verilmektedir. Fransızca öğretmeni Kemal Efendi, riyâziye öğretmeni Celal Bey, ulûm-i tabîiyat öğretmeni Şevket Efendi, Türkçe öğretmeni Mustafa Efendi, Arabî öğretmeni Galib Efendi’dir. Orta kısım Arabî vekili Ali Efendi’dir. Kadro boştur. Abdullah Asım Efendi Almanca öğretmenidir. Hayrettin Efendi Farisî öğretmenidir. Henüz görevine gelip, görevine başlayamadığından ders vekâleten Mustafa Hilmi Efendi tarafından verilmektedir. Resim dersi kadrosu boştur. Lütfü Efendi vekâlet etmektedir. Salih Şevket Efendi terbiye-i bedeniye öğretmenidir. Gına (Mûsikî) dersi kadrosu boştur. Okulun sınıf öğretmeni sayısı 5’tir. 4’ü askerdir. Bunların yerine vekil öğretmen görevlendirilmiştir. Askerde olan öğretmenler; 1. sınıf öğretmeni Faik Efendi,  2. sınıf öğretmeni Ali Rıza Efendi,  4. sınıf öğretmeni Kazım Efendi ve 5. sınıf öğretmeni Mehmet Tevfik Efendi’dir.[12]  1918-1919 eğitim yılının sonuna kadar, bazı küçük değişiklerle bu kadro aynı kalmıştır. Bu süreçte yeni öğretmen ataması yapılamamıştır.

Yozgat Mekteb-i Sultanîsi, 1915 yılının Ekim ayında 11. sınıfta eğitim gören 31 öğrencisini ve 1916 yılının Eylül ayında 10. sınıf öğrencilerini askere sevk etmiştir. Bu nedenden dolayı 1914-1915 eğitim yılından sonra; 1915-1916, 1916-1917 ve 1918-1919 eğitim yıllarında lise kısmını açabilmiş olsa da mezun verememiştir. 1917-1918 ders yılı başında 12. Sınıf Edebiyat Şubesi’nde eğitim gören 2 öğrencinin akıbeti, kurumun bu eğitim yılına ait bilgi olmamasından dolayı mezun olup olamadıkları ise bilinmemektedir. Yozgat Sultanî Mektebi, Çanakkale ve I. Dünya Savaşı’nın farklı cephelerine asker olarak 2 muit, 4 öğretmen ve en az 40 öğrenci yollamıştır. Kurama ait resmî istatistiklerden askere gidenlerin büyük kısmının okula geri dönemediği ve şehitlik mertebesine ulaştıkları görülmektedir. Canlarını aziz vatanımız uğruna feda eden Yozgat Sultanîsi öğrenci ve personelinin ruhları şâd olsun…

Ek-I

 

Taşra Mekteplerinde Spor Hayatı: Yozgat Mekteb-i Sultanîsi’nin Futbol Timleri

Resimde 1 numara ile gösterilen Mektep Müdürü Bahaeddin Efendi ve 2 numara ile gösterilen de terbiye-i bedeniye muallimi Salih Şevket Efendi’dir. Resim 1913 yılına aittir.

Ek-II:

 

 Bu cetvel, Yozgat Mekteb-i Sultanîsi’nin 1331/1915 yılı Ekim ayına ait öğretmen istatistik cetvelidir. Üst kısımda okuldaki öğretmen sayısı verilmektedir. Okulda olması gereken öğretmen sayısı 23’tür. Görev yapan öğretmen sayısı ise 11’dir. Açık olan öğretmen sayısı 12’dir. Bu tarihte, okulun asli kadrosunda hizmet veren öğretmenlerinden 4’ü askerdedir. İkinci kısım ise eğitimin durumu hakkındadır. Müfredata göre okulda açık kalan ders sayısını göstermektedir. Sol kısmının sonunda ise düşünceler bölümü bulunmaktadır. 1915 yılının Ekim ayında, Yozgat Mekteb-i Sultanîsi’nin, lise kısmının Edebiyat ve Fünûn Şubelerinin 11. sınıfları “talebesinin askere sevk edilmeleriyle teşkil etmemiştir.”[13]

 



[1] Bu metin Dr. Tuncay Yılmazer’e sitesinde kullanılması için hazırlanmıştır. Bu nedenle yazar ve yayınevinin telif hakları nedeniyle kaynak gösterilmeden kullanılmamalıdır. Nuri Güçtekin, Eğitimli Neslin I. Dünya Savaşı’yla İmtihanı, İskenderiye Yayınları, Nisan 2015.

[2] BOA.,MF.TLY., 452/59, (26 Zilkade 1332/16 Ekim 1914). 1914 yılının Eylül ayına aittir. 2 öğretmen askerde olduğundan 4. sınıf açılamamıştır. Okul yatılı ve gündüzcüdür. Öğrencilerin 74’ü yatılı ve 313’ü gündüzcüdür. Bu öğrencilerin 62’si ücretli ve 325’i ücretsizdir.

[3] BOA.,MF.TLY., 452/59, (8 Receb 1333/22 Mayıs 1915). 1915 yılının Mayıs ayına aittir. 1914-1915 yılı sonunda sene başında açılmayan 4. sınıf iki şube olarak açılmıştır.

[4] BOA.,MF.İST., 39/30, (22 R.evvel 1335/16 Ocak 1917). 1916 yılının Aralık ayına aittir.

[5] BOA.,MF.İST., 39/30. 1917 yılının Mart ayına aittir. 10. sınıf öğrencisi askere sevk edilmiştir.

[6] BOA.,MF.İST., 51/38, (28 Zilhicce 1335/15 Ekim 1917). 1917 yılının Mart ayına aittir.

[7] BOA.,MF.İST., 55/49, (29 Safer 1337/4 Aralık 1918). 1918 yılının Kasım ayına aittir.

[8] BOA.,MF.İST., 55/49, (29 C.evvel 1337/5 Haziran 1919). 1919 yılının Mayıs ayına aittir.

[9] Maârif-i Umumiye Nezareti, 1328-1329 Eğitim İstatistiği. Bu eğitim yılında okuldan bilgi alınamamıştır.

[10] Maârif-i Umumiye Nezareti, 1329-1330 Eğitim İstatistiği.

[11] BOA., MF.İST., 19/36, (9 Muharrem 1334/17 Kasım 1915). 1915 yılının Ekim ayına aittir.

[12] BOA., MF.İST., 19/36, (8 Safer 1334/16 Aralık 1915). 1915 yılının Kasım ayına aittir.

[13] BOA., MF.İST., 19/36, (9 Muharrem 1334/17 Kasım 1915). 1915 yılının Ekim ayına aittir. 

Bir cevap yazın