GELİBOLU’YU ANLAMAK

Anafartalar Ovası ve onu doğusundan kuzeyine doğru çeviren Tekketepe-Kavaktepe-Kireçtepe hattı sadece tarihimizin değil modern askeri tarihte de çok önemli bir yer tutan Anafartalar (Suvla) çıkarmalarının ve sonrasındaki muharebelerinin yaşandığı bölgedir. Burası günümüzde Çanakkale ziyaretçilerinin ilgi alanında pek olmasa da savaşa dair pek çok izi barındırıyor.
Çanakkale’ye daha önceki senelerde yaptığımız gezilerde, harbin yaşandığı Seddülbahir, Arıburnu harp sahalarında araştırmalar yapmıştık. Geçtiğimiz yıl ve bu yıl gerçekleştirdiğimiz gezilerde ise Anafartalar harp sahasını gezdik. Bu ziyaretteki amacımız, 6/7 Ağustos 1915’de burada karaya çıkarılan 20 bin kişilik İngiliz kolordusuna karşı bölgeye sevk edilen ve Bolayır civarında konuşlanmış olan 7. ve 12. Tümenlerin gittikleri yoldan 97 yıl sonra tekrar giderek Çamlıtekke’deki Anafartalar Grup Komutanlığı karargâhına ve Tekketepe’nin zirvesine ulaşmaktı.

Çanakkale Savaşlarının en önemli kahramanlarından biriydi o, askeri tarihçi denince ilk o akla gelirdi, 43 yıllık kısacık hayatına onlarca hatırat, çeviri, konferans ve harp tarihi notları sığdırdı. Yazılarında eleştirel ve objektif bir bakış açısıyla kaleme aldı. Harp akademilerinde öğretmenlik yaptı ve yüzlerce başarılı subaylar yetiştirdi. İşte ismini az duyduğumuz bu şanlı kahramanımız Şehit Kurmay Yarbay Bursalı Mehmet Nihat. Mehmet Nihat Bey’dir. Yarbay Mehmet Nihat Bey Çanakkale Muharebelerinde 25 Nisan 1915 günü Anadolu Yakasında daha sonra Seddülbahir’de Güney Grubu karargahında da görev yapar. Savaşı yakından takip edip notlar alır. 14 Temmuz 1928’de İzmir-Güzelbahçe Kilizman bölgesinde kaza kurşunuyla şehit düştü.
İşte yıllarca bu kahramanımızın yakınlarının olduğunu bilmiyorduk hatta evlenmediği yazılı idi kitaplarda. Munis Kirizman Bey ile İzmir’de buluştuk. “geliboluyuanlamak” okurları için güzel bir söyleşi gerçekleştirdik. Mehmet Nihat Bey’i yakından tanımaya çalıştık, Ölümü hakkındaki sır perdesini aralamaya çalıştık….

Bu yazıda Sarkis Torosyan’ın Çanakkale’den-Filistin’e adlı hatırat kitabı üzerine bir inceleme yapılmıştır. İnceleme hatıratın Çanakkale Savaşı kısmı ile sınırlıdır. İnceleme sonucunda ortaya çıkan çelişkiler ve yanlışlıklar belirli bir metodoloji ile verilmiştir. Torosyan’ın hatıratında geçen çelişkiler iddia olarak adlandırılmış bu çelişkilerle ilgili gerçek bilgiler de cevap olarak adlandırılmıştır. Bu yazı bir kesim veya bir gruba karşı yazılan bir yazı değildir. Tarihi düzeltelim derken tarihi hatalara düşülmemesi bu yazının hazırlanmasındaki temel düşüncedir.
Sarkis Torosyan’ın hatıratı olarak önce Amerika’da basılan ardından da Türkiye’de yayınlanan kitap yanlışlıklar ve çelişkilerle doludur Bu inceleme sonucunda hatıratın yaşayan biri tarafından değil de Çanakkale Savaşı ile ilgili bilgisi olan birisi tarafından kaleme alındığı anlaşılmaktadır. Çelişkilerle dolu bir hatırattan bir kahraman yaratmak yerine Çanakkale Savaşı’nda vatanları bildikleri toprakları savunurken şehit olan Teğmen Arakil Efendi, Asteğmen Adayı Karabet Efendi, Asteğmen Adayı Mıgırdiç Efendilerin aziz hatıralarını hatırlamak ve sahip çıkmak daha iyi olmaz mı? (B.S.)

Bu kitapta, 16. ve 17. yüzyıllarda İstanbul nüfusu içinde önemli bir yekûn teşkil eden Rum, Ermeni, Yahudi gibi gayrimüslimler seyyahların gözünden ve dilinden anlatılıyor. Avrupalı nazarında Doğu Hıristiyanları pek dindar görünmez. Seyyahlar onları hakkında çok fazla kitabi bilgi sahibi olmadıkları inançlarını, atalarından gördükleri şekliyle devam ettirmekte ısrar eden bir topluluk olarakanlatmışlardır. Seyyahlara göre, dış görünüş itibariyle Türklere en çok benzeyen cemaat olan Ermeniler, Gregoryen Hıristiyan olmalarına rağmen Müslüman olmaya en yatkın insanlar olarak ya da potansiyel Müslüman olarak değerlendirilir. Hatta Rum kadınlarının sokaklarda yüzleri açık gezdiği ifade edilmişken Ermeni kadınlarının tamamen Türk kadınları gibi giyindikleri, üstelik üst sınıftan olanların yüzlerini siyah bir peçe ile örttükleri gözlemlenmiştir.